De THI-index, of Temperature Humidity Index, is een maatstaf die aangeeft hoe zwaar de warmtebelasting is voor vee op basis van de combinatie van temperatuur en luchtvochtigheid. Hoe hoger de THI-waarde, hoe groter het risico op hittestress. Vooral melkkoeien, varkens en pluimvee zijn gevoelig voor hoge THI-waarden, ook bij temperaturen die voor mensen nog comfortabel aanvoelen. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over de THI-index en wat je als veehouder kunt doen.
Hoe wordt de THI-index berekend?
De THI-index wordt berekend op basis van de luchttemperatuur en de relatieve luchtvochtigheid. De meest gebruikte formule is: THI = (1,8 x T + 32) - [(0,55 - 0,0055 x RV) x (1,8 x T - 26)], waarbij T de temperatuur is in graden Celsius en RV de relatieve luchtvochtigheid in procenten. Het resultaat is een getal dat het gecombineerde effect van warmte en vocht op het dier weergeeft.
Wat deze berekening duidelijk maakt, is dat luchtvochtigheid minstens even belangrijk is als de temperatuur zelf. Een dag van 28 graden met 80% luchtvochtigheid levert een hogere THI op dan een dag van 32 graden met 30% luchtvochtigheid. Vee kan warmte kwijtraken via verdamping, maar bij hoge luchtvochtigheid werkt dat mechanisme veel minder goed. De THI-waarde houdt daar rekening mee.
Voor de praktijk bestaan er handige online calculators en apps waarmee je de THI snel kunt berekenen op basis van de actuele weersomstandigheden op je bedrijf.
Welke THI-waarden zijn gevaarlijk voor vee?
Vee begint al hittestress te ervaren bij een THI van 68 of hoger. Melkkoeien zijn het meest gevoelig: bij een THI boven 72 daalt de melkproductie merkbaar. Bij een THI boven 80 is er sprake van ernstige hittestress met risico op gezondheidsproblemen. Varkens en pluimvee hebben vergelijkbare drempelwaarden, al verschilt de gevoeligheid per diersoort en productierichting.
Als richtlijn gelden de volgende zones voor melkvee:
- THI onder 68: Geen hittestress, dieren functioneren normaal
- THI 68 tot 72: Lichte hittestress, eerste tekenen van verminderd comfort
- THI 72 tot 80: Matige hittestress, zichtbare daling in productie en voeropname
- THI 80 tot 90: Ernstige hittestress, gezondheidsrisico neemt sterk toe
- THI boven 90: Levensbedreigende hittestress, directe interventie vereist
Voor varkens ligt de kritische grens iets lager dan voor koeien. Zeugen in dracht of lactatie zijn bijzonder kwetsbaar bij hogere THI-waarden. Bij pluimvee, en zeker bij vleeskuikens en leghennen, kan al boven een THI van 70 productieverlies optreden.
Wat zijn de gevolgen van hittestress voor productie en gezondheid?
Hittestress bij vee leidt tot een brede reeks productie- en gezondheidsproblemen. Dieren verminderen hun voeropname, verbruiken meer energie om hun lichaamstemperatuur te reguleren, en produceren minder. Bij melkkoeien daalt de melkproductie, bij varkens verslechteren de groei en karkaskwaliteit, en bij pluimvee nemen de eiproductie en het borstspiergewicht af.
De gevolgen reiken verder dan alleen productiecijfers. Op cellulair niveau veroorzaakt hittestress oxidatieve stress en verstoort het de osmotische balans in cellen en darmen. Dit heeft directe gevolgen voor de darmintegriteit: de tight junctions die de darmwand afdichten worden aangetast, waardoor schadelijke stoffen makkelijker door de darmwand kunnen dringen. Dit verhoogt het risico op infecties en ontstekingen.
Bij zeugen heeft hittestress een bijzonder grote impact op de reproductie. Hoge temperaturen tijdens de dekperiode of late dracht kunnen het aantal levend geboren biggen verminderen en de geboortegewichten verlagen. Bij herkauwers verslechtert de pensfunctie, daalt de drogestofopname en neemt het risico op ketose toe, met name in de periode rond het afkalven.
Hoe herken je hittestress bij vee?
Hittestress bij vee herken je aan een combinatie van gedragsveranderingen en fysieke signalen. De meest opvallende tekenen zijn een verhoogde ademhalingsfrequentie, zwaar hijgen, verminderde voeropname en dieren die meer water drinken maar minder bewegen. Koeien gaan vaker staan om de warmteafgifte via de uier te verbeteren en vermijden de ligplaats.
Andere herkenbare signalen zijn:
- Dieren zoeken de schaduw op of clusteren bij ventilatieopeningen
- Melkproductie daalt zichtbaar zonder duidelijke andere oorzaak
- Voer blijft langer liggen of voeropname verschuift naar de koelere uren
- Meer gevallen van zachte of natte mest door verstoorde darmfunctie
- Verminderde beweeglijkheid en minder tochtigheid bij zeugen en koeien
- Bij pluimvee: gespreide vleugels, open bekademhaling en verminderde ei-afzet
Het is belangrijk om te beseffen dat dieren al intern hittestress ervaren voordat de uitwendige tekenen duidelijk zichtbaar zijn. Regelmatige monitoring van de THI op je bedrijf, gecombineerd met aandacht voor gedragsveranderingen, geeft je een vroeg signaal om tijdig in te grijpen.
Welke maatregelen verminderen hittestress bij hoge THI-waarden?
Bij hoge THI-waarden zijn er zowel bouwkundige, managementtechnische als nutritionele maatregelen die hittestress bij vee kunnen verminderen. De meest effectieve aanpak combineert meerdere strategieën tegelijk, omdat geen enkele maatregel op zichzelf voldoende is om de impact van extreme warmte volledig op te vangen.
Omgevings- en managementmaatregelen
Ventilatie is de eerste prioriteit. Voldoende luchtbeweging via ventilatoren of natuurlijke ventilatie verlaagt de gevoelstemperatuur voor dieren aanzienlijk. Koeling met vernevelaars of doucheinstallaties kan aanvullend werken, maar let op: bij hoge luchtvochtigheid verhoog je met vernevelaars de THI verder als de luchtbeweging onvoldoende is. Zorg ook voor voldoende schaduw, ruim drinkwater en pas de voertijden aan naar de koelere uren van de dag.
Nutritionele ondersteuning bij hittestress
Naast omgevingsmaatregelen speelt voeding een cruciale rol. Dieren die hittestress ervaren, hebben een verhoogde behoefte aan osmotische ondersteuning op celniveau. Natuurlijke betaine is hierin een wetenschappelijk onderbouwde keuze: als osmolyt beschermt het cellen tegen uitdroging en stress, ondersteunt het de darmintegriteit en helpt het de technische prestaties op peil te houden onder warme omstandigheden. Aanvullend kunnen drinkwateradditieven bijdragen aan een betere hydratatie en elektrolytenbalans, juist op momenten dat de voeropname daalt maar de wateropname betrouwbaar blijft.
Wanneer moet je beginnen met hittestresspreventie?
Hittestresspreventie moet je starten voordat de THI-drempelwaarden worden bereikt, niet pas wanneer de dieren al zichtbare symptomen vertonen. Zodra de weersvoorspellingen aangeven dat de temperatuur boven 25 graden Celsius kan komen in combinatie met een relatieve luchtvochtigheid boven 60%, is het tijd om maatregelen te activeren. In de praktijk betekent dit dat je in de Belgische en Nederlandse context al vanaf april alert moet zijn.
De schade van hittestress bouwt zich namelijk snel op. Bij melkvee duurt het meerdere weken voordat de productie volledig herstelt na een hittestressperiode. Bij zeugen kunnen de gevolgen van hittestress tijdens de dracht nog weken later merkbaar zijn in de worpresultaten. Vroegtijdig ingrijpen is dus altijd kostenefficiënter dan herstellen achteraf.
Een goed preventieplan bevat op zijn minst de volgende elementen: regelmatige THI-monitoring op bedrijfsniveau, vooraf ingestelde drempelwaarden waarop je overschakelt naar hittestressprotocollen, en een nutritionele strategie die je al enkele dagen voor een warmteperiode opstart zodat de dieren optimaal voorbereid zijn.
Hoe Jodoco helpt bij hittestresspreventie
Wij bij Jodoco begrijpen dat hittestress een van de meest onderschatte productierisico’s in de moderne veehouderij is. Onze producten zijn specifiek ontwikkeld om dieren op celniveau te beschermen tegen de gevolgen van hittestress, met natuurlijke betaine als centrale werkzame stof.
Wat wij bieden voor hittestresspreventie:
- Jodobet: Natuurlijke betaine als osmolyt en methyldonor, ondersteunt cellulaire hydratatie en darmintegriteit bij hoge THI-waarden
- Jodoplume: Combinatie van betaine en organische zuren voor toediening via drinkwater, ideaal bij hitte- of coccidiose-stress bij pluimvee
- Solvax: Drinkwateroplossing ter ondersteuning van elektrolytenbalans en herstel bij hittestress
- Wetenschappelijk onderbouwde doseringen, afgestemd op diersoort en stressniveau
- Technische ondersteuning en maatwerkadvies voor veehouders, nutritionisten en distributeurs
Wil je weten welke aanpak het beste past bij jouw bedrijfssituatie of hoe je hittestress dit seizoen proactief kunt aanpakken? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee.
